Aktinik keratoz, uzun yıllar güneşe maruz kalmanın sonucunda ciltte gelişen öncü (prekanseröz) deri lezyonudur. Genellikle güneş gören bölgelerde (özellikle yüz, dudak, kulak, el üstleri, kollar ve saçsız kafa derisinde) pürüzlü, pullu veya kabuklu alanlar şeklinde ortaya çıkar.
Aktinik keratoz lezyonları, ultraviyole ışınlarının cilt hücrelerindeki DNA hasarına yol açmasıyla oluşur. Çoğu iyi huyludur, ancak bazıları skuamöz hücreli karsinom adı verilen cilt kanserine dönüşebilir. Bu nedenle, aktinik keratozlar erken dönemde tanı ve tedavi gerektiren önemli deri değişiklikleridir.
Aktinik Keratoz Belirtileri
Aktinik keratoz, pütürlü görünüm, kaşıntılı, ağrılı, ortalama 1-2 cm büyüklüğünde lezyonlar ve ciltte renk değişikliği gibi belirtilerle ortaya çıkar. Bu lezyonlar kıyafetlerin altında sürtünme ve dış etkenler sonucu yanma ve batma gibi belirtilere neden olabilir, ayrıca lezyon üzerinde kanama da görülebilir.
Aktinik keratoz lezyonları şu belirtilerle ortaya çıkar:
Pullu ve kuru görünümlü lezyonlar
Kaşıntı ve ağrı
Ciltte pütürlü görüntü
Lezyon bölgesinde kanama
Sürtünme ile yanma ve batma
Ciltte renk değişimleri
Bölgenin hassaslaşması
Aktinik Keratoz Neden Olur?
Aktinik keratoz, cilt hücrelerinin DNA’sında ultraviyole (UV) ışınları nedeniyle meydana gelen hasar sonucu ortaya çıkar ve güneş kaynaklıdır. Bu durum, uzun yıllar boyunca güneşe maruz kalmanın etkisiyle gelişir ve zamanla anormal keratinosit çoğalmasına neden olur. Güneş ışınlarına ya da yapay bronzlaşma cihazlarına sık maruz kalan bireylerde daha sık görülür. Özellikle açık tenli, yaşlı ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler risk altındadır.
Aktinik keratozun başlıca nedenleri şu şekilde sıralanabilir:
Uzun süreli güneş (UV) maruziyeti
DNA hasarı ve hücresel mutasyonlar
Solaryum
Bağışıklık sisteminin zayıflaması
İnsan papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonu
Genetik yatkınlık ve yaşlanma
Aktinik Keratoz Teşhisi Nasıl Konulur?
Aktinik keratoz teşhisi, dermatolog tarafından yapılan cilt muayenesi ile konulur. Hekim, lezyonun görünümüne, dokusuna ve hastanın güneşe maruz kalma öyküsüne bakarak tanı koyar. Lezyonlar genellikle pürüzlü, kabuklu ve cilt renginden daha açık ya da kırmızımsı tonlarda olur.
Şüpheli durumlarda ya da lezyonun cilt kanseri riski bulunduğunda, küçük bir örnek alınarak biyopsi yapılır. Biyopsi, mikroskop altında hücrelerin yapısını inceleyerek DNA hasarı, displazi gibi durumları görebilir ve kesin tanı koymayı sağlar.
Aktinik Keratoz Tedavisi
Aktinik keratoz tedavisinde, kriyoterapi, lazer tedavisi, kimyasal peeling, topikal tedavi ve fotodinamik tedavi gibi yöntemler tercih edilebilir. Aktinik keratoz her ne kadar iyi huylu başlasa da, tedavi edilmezse skuamöz hücreli karsinom gelişme riski taşır. Bu nedenle, erken tanı ve uygun tedavi gerekir.
Kriyoterapi (dondurma yöntemi): Sıvı azot ile lezyon dondurularak yok edilir. İşlem sonrası bölge kabuklanır ve birkaç hafta içinde iyileşir.
Küretaj ve elektrokoter: Lezyon özel bir aletle kazınır, ardından elektrik akımıyla yakılır. Özellikle kalın kabuklu (hiperkeratotik) lezyonlarda etkilidir.
Cerrahi eksizyon: Lezyonun tamamen çıkarılması ve patolojik incelemeyle doğrulanması sağlanır. Küçük bir iz bırakabilir.
Lazer tedavisi: Lazer ışığıyla hasarlı dokular hedeflenir; özellikle yüz ve saçlı deride çoklu lezyonlarda uygulanır.